Wiedza Doktorze, 7200 RPM – Defibrylator? – Nie, zasilacz redundantny

[Silas Mariusz]

Te same platery, inne firmware? Fakty, mity i decyzje inżynierów, które zmieniają sposób patrzenia na dyski do NAS-a i serwera.​

Z cyklu „Kroniki z sektora zero”.​

⚡ W skrócie (TL;DR)
WD Gold i Ultrastar potrafią być tym samym dyskiem z innym firmware i innym modelem wsparcia. Red, Purple, IronWolf, SkyHawk i Exos bywają zbudowane na wspólnych platformach, a o ich przydatności do NAS-a decydują nie blachy, tylko oprogramowanie układowe, walidacja i przewidziany przez producenta charakter pracy (workload). Dysk konsumencki w serwerze „ma prawo działać” — i działa, dopóki nie przestanie.
Clue: najlepszy dysk, nie istnieje. Istnieją za to dobre decyzje.

📑 Spis treści

• I. Każdy NAS przechodzi dwa życia
• II. Trzy dyski na stole
• III. Kolory Western Digital: od Blue do Ultrastara
• IV. Wilki, jastrzębie i barakudy, czyli jak myślą zieloni
• V. Firmware, czyli inna mapa do tego samego silnika
• VI. Czy producent robi nas w bambuko?
• VII. SSD: EVO do laptopa, DC600M do serwera
• VIII. A co ja bym dzisiaj wybrał?
• IX. Cholera… czy ja dobrze dobrałem swoje dyski?
• X. Kodeks starego wyjadacza
• Słowniczek maga
• Najczęstsze pytania (FAQ)
• Źródła

Ta sama pojemność, te same obroty, ten sam cache. Więc czym one się właściwie różnią?​

Pradawne księgi głoszą o tajemniczych, wirujących światach.

Układają się jedne nad drugimi niczym metropolie oddzielone jedynie cienką, 
niewidzialną ścianą. Ich ulice wyłożono złotym kruszcem, a drapacze chmur 
wyrastają z krzemu, splatając się w fraktale, których znaczenia nie odgadł 
jeszcze żaden śmiertelnik.

Ci, którzy twierdzą, że widzieli je na własne oczy, opowiadają o lustrzanych 
miastach. Każdy budynek ma tam swoje odbicie. Każdy świat posiada 
swoje alter ego. Wszystko istnieje parami, połączone niewidzialnymi 
więzami niczym idealna macierz.

Krzemowe wieżowce i pradawne fabryki rozświetla blask kwarcu, 
a każde drzwi prowadzą do Skarbca. Nie przechowuje on jednak złota 
ani klejnotów. Skrywa coś znacznie cenniejszego.

Odpowiedzi.

Ich strażnikami są istoty zwane po prostu: b.tami.

To one pamiętają wszystko. Każdy zapis. Każdą zmianę. Każde życie, 
jakie kiedykolwiek powierzono ich światu.

Legendy głoszą, że nad tymi krainami czuwa zakamuflowana gildia 
ziemskich magów. Mijamy ich każdego dnia. Być może z jednym mieszkasz 
za ścianą. Wiemy o nich niewiele. Jedno tylko pozostaje pewne — każą 
mówić na siebie: admini.

Najstarsi utrzymują, że ich rodowe nazwisko brzmi: SysOp.

Żaden jednak nie opowie Ci całej swojej historii. Każda jest inna, 
lecz wszystkie zaczynają się dokładnie tak samo — gdy byli jeszcze 
nastolatkami.

Podobno próbowali kiedyś przenieść zaklęcia do naszego świata. 
I podobno... prawie im się udało.

Nie używają młotków ani dłut. Posługują się narzędziami, których 
zwykli ludzie nawet nie potrafią nazwać. Oni mówią na nie
po prostu: HexEdytory.

Atlantyda? Strefa 51? Power Rangers? Wszystko wyzerowane.

Nie dowiedzielibyśmy się niczego, gdyby kiedyś nie zapomnieli wymazać 
z użyciem Shifta piramid z naszych map.

Zaklęciem IDDQD potrafią wskrzesić niejeden świat i niejedno bitowe życie.

A Elvis? Elvis żyje.

Wcale nie umarł.

Po prostu przenieśli go tam.

Do krainy wirujących światów.

Do miejsca, które wtajemniczeni nazywają... STORAGE.

— z zapisków nieznanego kronikarza, odzyskanych z sektora zero

Księga I. Każdy NAS przechodzi dwa życia​

Tyle pradawnej księgi A teraz wersja współczesna. Istnieje teoria, że każdy NAS przechodzi dwa życia. W pierwszym przechowuje filmy, kopie zdjęć z telefonu i kilka ważnych dokumentów. W drugim uruchamia Dockera, maszyny wirtualne, snapshoty, VPN, serwer multimediów i backup połowy domu — i właśnie dlatego jego właściciel konfiguruje go w życiu dwa razy: raz jako magazyn plików, drugi raz jako serwer. W pierwszym życiu pyta: „jaki dysk kupić?”. W drugim zaczyna pytać: „dlaczego producent stworzył pięć rodzin pozornie identycznych dysków?”. Jeżeli podczas czytania tego akapitu uśmiechnąłeś się pod nosem — witaj na Forum QNAP Polska. Tutaj wszyscy są adminami. Dosłownie.

To drugie życie ma swoje konsekwencje. O tym, że taki serwer nie lubi usypiać dysków, rozmawialiśmy w felietonie o micie oszczędzania prądu, a o tym, jak czytać jego stan zdrowia, w tekście o wyroczni SMART. Dzisiaj idziemy o krok dalej. Dzisiaj rozbieramy na czynniki pierwsze samo pojęcie „dysk do serwera”.

Bo słowo „serwer” zdążyło się w międzyczasie zdewaluować. Dla jednych to szafa rack z hałasem startującego odrzutowca, dla innych ciche pudełko za telewizorem. Tymczasem sieciowiec patrzy na to zupełnie inaczej: serwerem nie czyni urządzenia cena, procesor ani liczba wentylatorów. Czyni je odpowiedzialność. QNAP na ARM za 2500 zł, któremu powierzono jedyne kopie rodzinnych zdjęć i dokumentację firmy, jest dokładnie takim samym serwerem jak maszyna za 150 tysięcy w klimatyzowanej serwerowni. Serwer definiuje zadanie, nie procesor. I nie przyjmuje usprawiedliwień, że nie wszyscy muszą być nerdami. I chociaż ma racje, to nie chodzi mu o typowych kujonów, tylko o takich jak my, zwykłych gadżeciarzy. Z drugiej jednak strony, skoro ktoś w ten sposób unika odpowiedzialności, to tym bardziej ten artykuł jest dla niego. Bo może serwer nie jest tym, czego mu trzeba. A nie zapominajmy, sprzęt i dyski można kupić dwa razy. Danych — bardzo często już nie.

Od starego wyjadacza
„Przecież to tylko NAS za do zdjęć” — trzy najdroższe słowa w świecie storage. Za każdym razem, gdy je słyszę, uśmiecham się pod nosem. Nie ze złośliwości: po prostu wiem, że za rok ich autor będzie je prostował kolejnemu świeżakowi.

I właśnie dlatego ten felieton nie będzie rankingiem, testem ani zestawieniem benchmarków. Benchmark trwa minutę. Workload trwa lata.

↑ Spis treści​

Księga II. Trzy dyski na stole​

Zróbmy mały eksperyment. Bierzesz do ręki WD Reda. Potem Purple. Na koniec Golda. Kładziesz je obok siebie na stole i otwierasz karty katalogowe. Obroty: zbliżone. Cache: podobny. Pojemność: identyczna. Platery — jak gildia z angielska mawia na talerze — u tego najdroższego wypełnione helem. Przez chwilę zaczynasz podejrzewać, że ktoś w fabryce po prostu zmienia kolor naklejki i dolicza marżę. Szczerze? Sam kiedyś tak myślałem. I dokładnie w tym momencie większość ludzi przestaje zadawać pytania. A powinna dopiero zacząć.

Internet ma na to pytanie dwie gotowe odpowiedzi. Pierwsza: „to marketing, wszystkie dyski są takie same, kupuj najtańszy”. Druga: „to segmentacja, kupuj zawsze enterprise, bo najlepszy”. Obie są wygodne. Obie pozwalają zakończyć myślenie po jednym zdaniu — a gdyby świat był aż tak prosty, ten felieton miałby trzy akapity. I obie prowadzą prosto na minę — pierwsza na rozsypaną macierz, druga na przepłacony sprzęt dobrany na ślepo. Prawdziwa odpowiedź jest ciekawsza i wymaga zajrzenia tam, gdzie nie sięga suwmiarka: do firmware, procesu walidacji i tego, co producent nazywa profilem obciążenia.

🔍 Mit z sieci
„Skoro dwa dyski mają tę samą pojemność, obroty i cache, to będą zachowywały się identycznie.”
Fakt: specyfikacja mówi, z czego dysk został zbudowany. Firmware i walidacja mówią, do czego został zaprojektowany. To drugie znacznie trudniej wyczytać z pudełka — i właśnie o tym jest ten artykuł.

Żeby uczciwie odpowiedzieć, czym różni się Red od Purple, a Gold od Ultrastara, musimy przejść przez obie wielkie rodziny: Western Digital i Seagate. Toshiba również zasługuje na miejsce przy tym stole — mechanizmy, o których będzie mowa, dotyczą jej dokładnie tak samo, ale jej historię zostawimy sobie na inną okazję. Nie będzie to katalog. Będzie to opowieść o decyzjach, które ktoś kiedyś podjął przy desce kreślarskiej.

↑ Spis treści

​

Księga III. Kolory Western Digital: od Blue do Ultrastara​

Zacznijmy od dołu palety. WD Blue to porządny dysk do komputera stacjonarnego: dokumenty, gry, zdjęcia, praca w rytmie biurowym z długimi przerwami. W tej roli nie ma się czego wstydzić. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy ktoś wkłada go do serwera pracującego 24/7 — bo Blue nigdy nie był walidowany do takiej pracy i producent mówi to wprost w swojej dokumentacji.

Historię WD Green opowiada się natomiast świeżakom przy ognisku, żeby nie zasnęli. Green miał w firmware funkcję IntelliPark, która parkowała głowice już po ośmiu sekundach bezczynności. W komputerze biurowym — świetnie, oszczędzamy energię. Ale w NAS-ie z Linuksem, który dopisuje coś do logów co kilka–kilkanaście sekund, dysk wpadał w morderczy rytm: zaparkuj, wybudź, zaparkuj, wybudź. Po osiemdziesiąt do stu cykli na godzinę. W sieci krążą odczyty SMART z licznikiem Load Cycle Count na poziomie 1 991 353 cykli przy niecałych 30 tysiącach godzin pracy — dla porównania WD Black w tym samym zestawieniu miał ich 7211​. Przy trwałości mechanizmu szacowanej na 300 tysięcy do miliona cykli wnioski każdy wyciągnie sam. Ratunkiem było DOS-owe narzędzie wdidle3.exe albo linuksowe idle3-tools, którymi starzy wyjadacze wyłączali agresywne parkowanie ręcznie.

🧠 Czy wiesz, że…
Dyski WD Green nie umierały od zużytych talerzy ani silników. Umierały od jednego parametru w firmware. Mechanika była zdrowa — zabijała ją strategia parkowania głowic. Zapamiętaj tę historię, bo to pierwszy dowód w sprawie: o życiu dysku potrafi zdecydować oprogramowanie, nie jego sticker.

WD Red powstał, bo między desktopem a enterprise wyrosła luka: miliony małych serwerów NAS w domach i firmach. Dziś to trzy szczeble tej samej drabiny. Red — podstawowy, z przewidzianym obciążeniem 180 TB rocznie. Red Plus — z gwarantowanym klasycznym zapisem CMR (dlaczego to w ogóle trzeba było gwarantować, dowiesz się w księdze VI). Red Pro — 7200 obrotów, czujniki drgań rotacyjnych i obciążenie 300 TB rocznie, pomyślany pod większe, wielozatokowe konstrukcje. Zwróć uwagę: Red, Red Plus i Red Pro nie opisują zamożności właściciela — opisują środowisko, w którym dysk ma przeżyć swoje pięć lat. Ta sama rodzina, coraz cięższe warunki służby. I jedna uwaga praktyczna od starego wyjadacza, zanim pójdziemy dalej: zwykły Red do dziś pozostaje linią z zapisem SMR — do macierzy wybieraj Red Plus albo Red Pro.

WD Purple to z kolei ulubiona ofiara internetowych uproszczeń: „przecież to Red z fioletową naklejką”. Wyobraź sobie dwa budynki: galerię handlową, przez którą dzień w dzień przewalają się tysiące ludzi, i bibliotekę, do której przychodzi ich mniej, ale każdy po coś konkretnego. Nikt przy zdrowych zmysłach nie zaprojektuje ich identycznie — i dokładnie tak samo myśli producent dysków. Purple dostał firmware AllFrame i został zaprojektowany do rejestratorów: ma przyjmować nieprzerwany strumień zapisu z kilkudziesięciu kamer i nie zgubić ani klatki. W praktyce oznacza to między innymi skrócenie głębokich procedur korekcji błędów — tam, gdzie Red mógłby walczyć o idealne odtworzenie sektora, Purple odpuszcza szybciej, bo w monitoringu ważniejsza jest ciągłość nagrania niż pojedynczy bit sprzed tygodnia. Ten sam mechanizm, inaczej dostrojony. Czy zadziała w NAS-ie? Oczywiście — to zwykły dysk SATA, kontroler przyjmie go bez mrugnięcia. Tyle że do archiwum i pracy nastawionej na odczyt nikt go nie projektował. Jest za to jedno miejsce, w którym Purple czuje się w QNAP-ie jak u siebie: serwer monitoringu pod QVR Surveillance (dawniej QVR Pro) — pojedynczo albo w grupie RAID, dokładnie w roli rejestratora, do której go stworzono.

I wreszcie szczyt palety. WD Gold i Ultrastar. Na spotkaniach technicznych Western Digital, na których bywam od lat, pada — mniej lub bardziej oficjalnie — jedno zdanie: to w praktyce ten sam dysk, inna naklejka, inne firmware i inne podejście firmy do klienta. — Gildia swoich czarów oficjalnie nie zdradza, ale przy kawie bywa rozmowniejsza (pozdro Marcin). Przez długi czas można to było traktować jak branżową plotkę. Aż przy okazji premiery WD Gold 18 TB (model WD181KRYZ) recenzenci napisali to czarno na białym: konstrukcja jest tożsama z Ultrastarem DC HC550 — dziewięć talerzy w helu, ten sam zapis energetycznie wspomagany, ten sam trójstopniowy aktuator (triple-stage) — a różnica sprowadza się do „nieco innego firmware”2​. Golda spotkasz przy tym nie tylko w serwerowni — regularnie pojawia się na listach kompatybilności większych NAS-ów, również tych pracujących pod QuTS hero — podczas gdy Ultrastar żyje w świecie centrów danych, kontraktów OEM i wsparcia korporacyjnego.

🌳 Drzewo genealogiczne, czyli dlaczego admini ufają Ultrastarom
IBM (dział pamięci masowych — twórca pierwszego dysku twardego świata; marka Ultrastar od 1994) → Hitachi GST (2003, zakup działu HDD IBM) → HGST → Western Digital (przejęcie w 2012 roku; marka HGST wygaszona do 2018). Kupując dzisiaj Ultrastara, kupujesz najnowszy rozdział konstrukcji rozwijanej od dziesięcioleci w środowiskach, w których awaria zawsze miała swoją cenę. Tej reputacji nie zbudował marketing — zbudowały ją dekady pracy w serwerowniach.

Czyli jak to w końcu jest — płacisz za naklejkę? Nie. Płacisz za firmware, testy, dystrybucje i inny model wsparcie. Krótko: nie kupujesz dysku, kupujesz decyzję inżynieryjną. Patrz, jeżeli założysz ze WD Gold jest dyskiem enterprise konsumenckim — chwała Ci za to dystrybucjo, to ten sam dysk brandowany Ultrastar jest dedykowany dla producentów OEM, integratorów, centrów danych. Oczywiście WD Gold też jest, ale z Ultrastar to bilet do najsprośniejszych setupów. A tfu, miałem namyśli kapryśnych

↑ Spis treści

​

Księga IV. Wilki, jastrzębie i barakudy, czyli jak myślą zieloni​

Po drugiej stronie ulicy poluje cała wataha — filozofia dokładnie ta sama, tylko zwierzęta inne. Barracuda to jedyna ryba w tym zwierzyńcu i poluje samotnie, w desktopach — dobry dysk do komputera, żaden kandydat do stada — choć pretensje do niej miewają głównie ci, którzy kupili śrubokręt i dziwią się, że nie wbija gwoździ, a część modeli (choćby ST8000DM004) dostała po cichu zapis DM-SMR, o którego urokach opowiemy sobie za chwilę. SkyHawk to jastrząb krążący nad parkingiem — odpowiednik Purple: firmware ImagePerfect, obsługa kilkudziesięciu strumieni z kamer, praca w trybie „prawie sam zapis”. IronWolf i IronWolf Pro — wataha właściwa — to odpowiedniki Reda Plus i Reda Pro: firmware AgileArray strojone pod RAID, czujniki drgań w większych pojemnościach i limit obciążenia odpowiednio 180 i 300 TB rocznie3​. Wilki z natury pracują w grupie — i dokładnie po to je zaprojektowano.

Przy IronWolfach warto zatrzymać się na dwa zdania dłużej, bo Seagate dorzucił coś, co praktyk storage'u doceni od razu: IronWolf Health Management. To diagnostyka głębsza niż standardowy SMART, zintegrowana bezpośrednio z systemem QTS — NAS potrafi dzięki niej dostać od dysku informacje, których zwykła tabelka atrybutów nie zdradzi. Do serii Pro producent dokłada jeszcze usługę odzyskiwania danych Rescue w cenie dysku. Znowu: różnice nie siedzą w blasze, tylko w tym, co producent obiecuje i za co bierze odpowiedzialność.

No i Exos. Pełnoprawny mieszkaniec centrów danych: przewidziane obciążenie 550 TB rocznie, MTBF 2,5 miliona godzin, funkcje zarządzania energią i szyfrowania klasy serwerowej. A do tego cena, która regularnie potrafi być niższa od IronWolfa Pro — nic dziwnego, że na forach zyskał status „wyboru cwaniaka”. I tu dochodzimy do jednego z ciekawszych paradoksów całego tego tekstu.

🔍 Mit z sieci
„Exos to klasa wyżej, więc w moim NAS-ie będzie najlepszym możliwym wyborem.”
Fakt: Exos to znakomity dysk klasy centrum danych — ma czujniki drgań i projektowano go do pracy w obudowach po kilkadziesiąt dysków. Czego natomiast nie ma? NAS-owego firmware AgileArray, integracji IronWolf Health Management z QTS ani dołączonej usługi Rescue; bywa też dużo głośniejszy i bardziej prądożerny, bo nikt w serwerowni nie potrzebuje dysków do zastosowań ogrzewania nas w zime pod telewizor w salonie ;). Kupując go do QNAP-a, wymieniasz te mechanizmy na wyższy limit obciążenia i zwykle niższą cenę. To może być bardzo racjonalna decyzja — pod warunkiem, że wiesz, co właśnie wymieniłeś na co.

Zapamiętajmy z tej ramki jedno: „lepszy segment” nie oznacza automatycznie „lepszy do Twojego zadania” — enterprise nie znaczy najszybszy ani najbardziej uniwersalny, znaczy: zaprojektowany pod inne środowisko i inne ryzyko.

↑ Spis treści​

Księga V. Firmware, czyli inna mapa do tego samego silnika​

„Firmware controls the behavior of a drive.”
— z oficjalnej bazy wiedzy Western Digital4​

Czas odpowiedzieć na pytanie z księgi II. Jak to możliwe, że dwa fizycznie bliźniacze dyski zachowują się inaczej? Wyobraź sobie dwa identyczne silniki z tej samej fabryki. Jeden trafia do rodzinnego kombi, drugi do wersji usportowionej. Blok ten sam, tłoki te same — ale sterownik dostał inną mapę: inne dawkowanie paliwa, inną reakcję przepustnicy, inne ograniczniki. Na papierze bliźniaki. Na drodze dwa różne samochody. Z dyskami jest analogicznie, z tym że rolę mapy pełni firmware, a różnice bywają głębsze, niż sugeruje samo słowo „oprogramowanie”.

Bo firmware dysku to nie jest jeden plik wgrany do kostki na laminacie. Część kodu i kalibracji siedzi w pamięci na płytce elektroniki, a reszta — wraz z większością tak zwanych parametrów adaptacyjnych — mieszka w wydzielonym obszarze serwisowym na samych talerzach — tak, dobrze słyszycie. Są tam wartości unikalne dla każdego, pojedynczego egzemplarza.

- Stop. Wiem, że to może się wydawać dziwne, ale nie chodzi o torfową szkocką.​

Chodzi o prace platerów, wysokość lotu głowic, prąd zapisu dla poszczególnych stref, wzmocnienia kanału odczytu, współczynniki serwomechanizmu. Specjaliści od odzyskiwania danych mawiają wręcz, że kostka z tymi kalibracjami jest w praktyce „tożsamością” dysku — przełóż elektronikę do innego egzemplarza, a dysk bez swoich adaptacji nawet nie wstanie5​. Jeżeli wolisz analogię komputerową: firmware traktuje ten obszar mniej więcej tak, jak Windows traktuje swój rejestr — to tam zapisano, kim ten konkretny dysk ma być (analogia, rzecz jasna, nie opis architektury, ale istotę mechanizmu oddaje wiernie).

Co konkretnie potrafi zmienić taka „mapa”? Weźmy najsłynniejszy przykład: TLER. Dysk klasy RAID (Red, Gold, Ultrastar) po napotkaniu problematycznego sektora walczy z nim najwyżej około siedmiu sekund, po czym melduje błąd kontrolerowi i pozwala macierzy odtworzyć dane z redundancji. Dysk desktopowy potrafi w tej samej sytuacji męczyć sektor w nieskończoność — a kontroler RAID, nie mogąc się doprosić odpowiedzi, uznaje dysk za martwy i wyrzuca go z macierzy /...nie wszyscy muszą być nerdami/. Sprawny mechanicznie nośnik wylatuje z RAID przez jedną decyzję zaszytą w oprogramowaniu. U Seagate ten sam mechanizm nazywa się ERC, u innych producentów CCTL6​. Smaczek z historii: WD udostępniał kiedyś narzędzie WDTLER.EXE, którym dało się włączyć TLER w tanich dyskach desktopowych — i wycofał je z nowszych modeli. Od tamtej pory TLER dostaje się w pakiecie z droższym dyskiem klasy RAID.

Druga rzecz, którą reguluje firmware i walidacja, to deklarowany roczny workload: 180 TB dla Reda i IronWolfa, 300 TB dla wersji Pro, 550 TB dla Golda, Ultrastara i Exosa. Tych liczb nie czyta się jak licznika, po którego przekroczeniu dysk eksploduje — czyta się je jak dopuszczalną masę przyczepy w dowodzie rejestracyjnym: to zakres, w którym producent przewidział pracę urządzenia i za który bierze odpowiedzialność. Możesz ciągnąć cięższą przyczepę. Tylko już na własny rachunek.

Trzecia rzecz: RV. Pojedynczy dysk na biurku nie potrzebuje czujników drgań. Ale osiem czy dwanaście dysków we wspólnej obudowie nawzajem trzęsie sobą przy każdym ruchu głowic — a rozedrgana głowica schodzi ze ścieżki i musi ponawiać operacje. Czujniki RV pozwalają firmware kompensować drgania sąsiadów w locie. To dlatego dyski klasy Pro i enterprise mają je w standardzie, a desktopy nie: nikt nie projektował Barracudy do życia w dwunastoosobowej celi. I na koniec hel: gęstość siedmiokrotnie mniejsza od powietrza oznacza mniejsze turbulencje, więcej talerzy w tej samej obudowie, kilka stopni niższą temperaturę i zauważalnie niższy pobór energii. Pierwsze dyski helowe wyszły z fabryk HGST — tak, znowu ten rodowód.

Wróćmy na koniec do naszych trzech dysków ze stołu. Red: TLER i 180 TB rocznego workloadu. Purple: AllFrame, gotów odpuścić pojedynczy sektor, byle nie zgubić klatki. Gold: 550 TB rocznie, czujniki RV, hel i walidacja klasy centrum danych. Suwmiarka nie pokaże żadnej z tych różnic. Mapa — każdą.

📦 Od starego wyjadacza
Firmware to charakter dysku, nie ozdobnik. Suwmiarką go nie zmierzysz, benchmarkiem po pięciu minutach nie wykryjesz. Zobaczysz go dopiero wtedy, gdy coś zacznie iść nie tak — przy pierwszym niestabilnym sektorze, pierwszym rebuildzie, pierwszym zaniku zasilania. Dobry dysk poznaje się nie po tym, jak pracuje, tylko po tym, jak się psuje.

↑ Spis treści
​

Księga VI. Czy producent robi nas w bambuko?​

„Przyjęliśmy założenie, że wszystkie dyski są takie same — i jak się przekonaliśmy, to nie do końca prawda.”
— Backblaze, operator setek tysięcy dysków, w podsumowaniu własnych doświadczeń7​

Skoro rodziny dysków naprawdę różnią się firmware i walidacją, to uczciwie trzeba też opowiedzieć o momentach, w których ta układanka trzeszczała w szwach. Zacznijmy od największej afery ostatniej dekady, ale wisienkę zostawię na koniec.

SMR, czyli jak oszczędność stała się aferą​

Wiosną 2020 roku branżowy serwis Blocks & Files ujawnił, że Western Digital po cichu wprowadził do części dysków WD Red — modeli od 2 do 6 TB z oznaczeniem EFAX — zapis gontowy DM-SMR8​. Technologia sama w sobie nie jest zła: układa ścieżki na zakładkę i wyciska z talerza więcej pojemności przy niższej cenie. Ma jednak achillesową piętę: intensywny zapis losowy. A odbudowa macierzy, zwłaszcza w ZFS, to właśnie długie godziny takiego zapisu. Dyski wypadały z macierzy, resilvering potrafił ciągnąć się absurdalnie długo, a najgorsze było to, że w kartach katalogowych nikt słowem nie zająknął się o zmianie technologii. WD potwierdził w końcu sprawę oficjalnie9​, a spór zakończyła ugoda o łącznej wartości ponad 5,7 miliona dolarów, w której producent zobowiązał się jawnie oznaczać technologię zapisu na opakowaniach10​. Poszkodowani dostali po kilkadziesiąt dolarów na roszczenie. Odpowiedzią produktową był WD Red Plus — linia z gwarantowanym klasycznym CMR.

I teraz ważna rzecz, zanim ktoś wyciągnie widły. Tę historię przywołuję nie po to, żeby wieszać psy na producencie — ukryte SMR-y trafiły się wtedy zresztą także konkurencji, choćby w Barracudach — tylko dlatego, że pokazuje mechanizm: rynek chciał coraz taniej i coraz pojemniej, producent odpowiedział technologią, która w typowym domowym użyciu była w porządku i poległa dokładnie tam, gdzie charakter pracy dysku rozjechał się z charakterem zapisu. Gdyby te same dyski trafiły do pojedynczych stacji roboczych, afery by nie było. Trafiły do macierzy. Reszta jest historią.

📦 Od starego wyjadacza
My nie szukamy winnych, my szukamy odpowiedzi.
Winny znajdzie się sam — a odpowiedzi trzeba zrozumieć,
bo tylko one uchronią Ciebie i Twoje podwórka
... na następną dekadę.

🧠 Czy wiesz, że… (czyli następna dekada właśnie nadeszła)
Najnowsze wielkie pojemności Seagate powstają na platformie Mozaic z zapisem HAMR opracowywaną od 98': laser podgrzewa punkt talerza tuż przed zapisem, dzięki czemu bit da się utrwalić na drobniejszym, stabilniejszym ziarnie. I tu ważne rozróżnienie: HAMR to sposób utrwalania bitu, a SMR — sposób układania ścieżek (na zakładkę, jak gonty). To dwie niezależne decyzje inżynierów, które można łączyć. Dlatego na tej samej platformie HAMR szczytowa pojemność bywa wariantem SMR, a odrobinę niższa — klasycznym CMR (tak jest w serii Exos M: 30 TB to CMR, 32 TB to SMR). Lekcja z afery 2020 pozostaje więc w mocy na kolejną dekadę: technologię zapisu sprawdzasz w karcie katalogowej, nie w nazwie serii.

Ciekawostka​

Łuskanie dysków, czyli skąd wzięły się white-labele​

Październik 2011. Powódź w Tajlandii zatapia fabryki odpowiadające za blisko połowę światowej produkcji HDD i ceny dysków potrafią się potroić niemal z dnia na dzień. Amerykański operator backupu Backblaze, zamiast wstrzymać rozbudowę, wysyła pracowników na objazd sklepów Costco i Best Buy, gdzie skupują dyski zewnętrzne i wyłuskują je z obudów prosto do serwerowych podów7​. Jeden z nich zaliczył podobno dziesięć sklepów, 46 dysków i 212 mil za kierownicą swojego Nissana. Sieci handlowe w końcu wprowadziły limity i przepędziły hurtowych łowców, ale do lutego 2012 „farmerzy” uzbierali w ten sposób pięć i pół petabajta. Tak narodziło się zjawisko, które społeczność ochrzciła mianem shuckingu — od łuskania małży z muszli. Dziś ta sama firma zarządza flotą ponad trzystu tysięcy dysków i co roku publikuje statystyki ich awaryjności — za rok 2024 średnio 1,57 procent11​ — więc gdy ktoś taki przyznaje, że „dysk dyskowi nierówny”, warto słuchać.

Dlaczego shucking w ogóle działał i działa do dziś? Bo w obudowach zewnętrznych regularnie lądują dyski zbudowane na platformach klasy NAS i enterprise, tyle że z „białą etykietą” i statusem OEM. Społeczność przez lata dokumentowała, że białe dyski WD80EMAZ z obudów Elements potrafiły być bliźniakami Redów EFAX — z identycznym firmware i tym samym siedmiosekundowym TLER — a niektóre serie okazywały się wręcz przebrandowanymi Ultrastarami12​. Brzmi jak darmowy obiad? Prawie.

Po drodze czyha ciekawostka techniczna: nowsza specyfikacja SATA przeznaczyła jeden z pinów zasilania 3,3 V na funkcję zdalnego wyłączania dysku (Power Disable) — funkcję rodem z centrów danych — przez co wyłuskany dysk na starszym zasilaczu potrafi w ogóle nie wystartować; społeczność radzi sobie kawałkiem taśmy izolacyjnej na pinach albo przejściówką Molex. Poważniejsza jest sprawa gwarancji: dysk wyjęty z obudowy to w oczach producenta dysk OEM — bez wsparcia, bez aktualizacji firmware i zwykle bez gwarancji detalicznej. Tanio nie zawsze znaczy bezpiecznie.

Zresztą zróbmy szybki test. Spotykamy się przy kawie i mówisz: „kupiłem Exosa za połowę ceny”. Wiesz, co odpowiem? Nie „świetny biznes”. Odpowiem jednym słowem: „skąd?”. I to jedno zasadnicze pytanie, bardzo często rozstrzyga dalszą część historii, a tych historii na forum mieliśmy już wiele.

(do uzupełnienia samemu) Skarbnica, archiwum narodowe​

... kupuje racka i Exosy, czyli przetarg z niespodzianką​

A teraz scenariusz jak z felietonu — z tą różnicą, że takie historie dzieją się naprawdę. Instytucja — muzeum, archiwum, kancelaria — rozpisuje przetarg na gotowe rozwiązanie storage. Wygrywa najtańsza oferta, a na fakturze widnieje duża partia fabrycznie nowych Exosów. Sprzęt dojeżdża, macierz wstaje, dane płyną. Pierwszy zgrzyt pojawia się przy transferach: liczby nie chcą się zgadzać z kartą katalogową, a pod obciążeniem dyski zachowują się, jakby ktoś je podmienił. Drugi zgrzyt przychodzi przy pierwszej reklamacji: producent sprawdza numery seryjne i uprzejmie informuje, że te dyski nie podlegają jego gwarancji, ponieważ są… częścią innego produktu. Produkt nazywa się: USB Portable Disk.

Tak — ktoś wyłuskał je z przenośnych obudów i sprzedał w przetargu jako nowe dyski serwerowe. Numer modelu na etykiecie potrafi być ten sam. Firmware — niekoniecznie: wersja z kieszeni USB ma inne priorytety, bo jej świat to biurko i pojedynczy użytkownik, a nie rozedrgana macierz (pamiętasz księgę V? inna mapa, ten sam silnik). Do tego status OEM odcina wsparcie, aktualizacje i gwarancję detaliczną — dokładnie tak, jak ostrzegaliśmy akapit wyżej. Na fakturze: Exos. W rzeczywistości: część zamienna do kieszeni USB.

Jest też druga wersja tego samego koszmaru — dyski, które naprawdę są detalicznymi Exosami, tylko że… używanymi. Z dyskami bywa bowiem jak z autami z drugiej ręki: ten sam model, ten sam stan licznika — tylko że jeden woził właściciela w niedzielę do kościoła, a drugi służył w szkole nauki jazdy. Model mówi Ci, czym dysk jest. Historia mówi, przez co przeszedł. A SMART pokazuje zero godzin. Wszystko wygląda pięknie do momentu, gdy ktoś dociekliwy zajrzy głębiej: w statystykach FARM widnieje dwadzieścia kilka tysięcy godzin pracy. I tu kończy się fikcja, a zaczyna dokumentacja: od początku 2025 roku niemiecki serwis Heise opisuje dokładnie takie przypadki w całej Europie i poza nią — używane Exosy, średnio po około 25 tysięcy godzin, w skrajnych przypadkach po 50 tysięcy, z wyzerowanym SMART, sprzedawane jako nowe także przez znane, legalne sklepy13​. Zgłoszeń są setki, sprawa objęła również IronWolfy, a ślady prowadzą do wygaszanych chińskich farm kryptowaluty Chia — tej samej, która w 2021 roku w kilka tygodni wywindowała ceny dużych dysków, bo jej „kopanie” polega właśnie na zapełnianiu przestrzeni dyskowej.

Przyznajmy: jako scenariusz filmu o skoku to materiał niemal doskonały. Ekipa siedzi na setkach tysięcy zużytych dysków po wygaszonej kopalni. Plan? Wyzerować SMART — czyli zatrzeć odciski palców; legenda głosi, że HexEdytorem, tym samym, którym wyzerowano Atlantydę — przepakować w folię, wpuścić w legalne kanały dystrybucji i patrzeć, jak towar rozchodzi się po świecie. Papiery się zgadzają, klient zadowolony, Danny Ocean mógłby bić brawo. Tyle że jak w każdym porządnym skoku, wpada się przez szczegół: ekipa nie wiedziała o drugiej kamerze. SMART wyzerowali — o FARM nie słyszeli. A kronika prawdy, jak to kronika, pamiętała wszystko. Morał z prologu pozostaje w mocy: zawsze coś zapomną wymazać z shiftem.

Seagate potwierdził problem i zaleca kupowanie wyłącznie w autoryzowanej dystrybucji14​. Co może zrobić sysop — w obu wariantach tej historii? Zweryfikować numer seryjny i status gwarancji u producenta (to właśnie ta kontrola obnaża „Exosa z kieszeni”), sprawdzić datę produkcji (świeży dysk nie powinien być starszy niż kilka miesięcy), porównać SMART z FARM. Z jedną gorzką uwagą: oszuści też czytają poradniki i nauczyli się z czasem czyścić również FARM, więc żadna pojedyncza kontrolka nie daje stuprocentowej pewności. Pewność daje kanał zakupu. W przetargu na sprzęt dla archiwum kryterium „najniższa cena” bywa najdroższym kryterium świata. /Dysk jest ostatnią rzeczą jakiej bym szukał na OLX i allegro/

☕ Przerwa na kawę
Zatrzymaj się na chwilę. Nie myśl o producentach ani modelach. Pomyśl o swoich danych. Co dzisiaj naprawdę leży na Twoim serwerze — zdjęcia z dwudziestu lat? Dokumentacja firmy? Maszyny wirtualne, na których stoi Twój biznes? A teraz odpowiedz sobie szczerze: skąd pochodzą dyski, na których to wszystko leży? I czy wybrałeś je pod te dane — czy pod cenę z porównywarki?

↑ Spis treści
​

Księga VII. SSD: EVO do laptopa, DC600M do serwera​

Wszystko, o czym mówiliśmy do tej pory, dotyczy też półprzewodników — i to z nawiązką, bo w świecie SSD różnice między konsumentem a enterprise są jeszcze mniej widoczne gołym okiem. Nie ma talerzy, nie ma silników, obudowy wyglądają identycznie. A przepaść bywa większa niż w HDD.

Samsung 870 EVO to jeden z najlepszych konsumenckich SSD SATA w historii — w laptopie i desktopie. A jednocześnie to bohater serii zgłoszeń o masowo padających egzemplarzach z feralnych partii, z lawinowo rosnącymi uszkodzonymi blokami; na forach opisywano przypadki, w których wymieniony w ramach RMA egzemplarz padał tak samo jak poprzednik15​. Młodszy brat, 990 Pro, zaliczył z kolei głośny epizod błyskawicznie spadającego „zdrowia” — Samsung zatrzymał degradację poprawką firmware w lutym 2023, ale, jak uczciwie przyznano, wartości SMART po aktualizacji nie wracają do stanu fabrycznego16​. Znów ten sam motyw, prawda? Zawiódł nie NAND, tylko decyzja zapisana w oprogramowaniu — i tam też została naprawiona.

Po drugiej stronie stołu połóżmy Kingstona DC600M. W syntetycznym teście nie powali: na papierze wygląda jak zwykły SATA. Ale w środku siedzi rząd kondensatorów, które przy zaniku zasilania oddają energię potrzebną, by kontroler zdążył przelać zawartość bufora DRAM do NAND. To jest PLP — funkcja, której w konsumenckich SSD praktycznie się nie spotyka. Dlaczego to aż tak ważne? Bo SSD bez PLP, tracąc zasilanie w trakcie zapisu, potrafi zgubić nie tylko ostatnie dane, ale i fragment własnej tablicy mapowania — a wtedy problem ma cała macierz albo system plików. Do tego dochodzi wytrzymałość liczona w DWPD — DC600M w wersji 7,68 TB ma jej zapas na poziomie czternastu petabajtów zapisu — oraz coś, czego nie widać w żadnym słupku z recenzji: stała, przewidywalna latencja pod ciągłym obciążeniem. Konsumencki TLC (pamięć upychająca trzy bity w komórce; QLC — cztery) po wyczerpaniu szybkiego bufora pseudo-SLC zapada się wydajnościowo na dno — najtańsze QLC potrafią wtedy zwolnić do poziomu, przy którym stary talerzowiec wygląda jak sprinter.

Jest jeszcze jedna rzecz, o której wie zaskakująco mało osób. „Samsung” na naklejce konsumenckiego EVO i „Samsung” na naklejce serwerowego PM893 to w praktyce dwa różne światy: elektronika konsumencka i dział półprzewodników z osobnym kanałem OEM, osobnym modelem aktualizacji firmware i osobnymi zasadami wsparcia. Serwerowe PM893 i PM9A3 mają PLP, pełną ochronę ścieżki danych i firmware strojony pod pracę bez przerwy. I wisienka: konsumencki 980 Pro, OEM-owy PM9A1 i serwerowy PM9A3 to niemal ten sam krzem. Różni je — tak, zgadłeś — konfiguracja, firmware i to, że tylko jeden z nich dostał kondensatory PLP. Ta sama historia, którą opowiedzieliśmy przy Goldzie i Ultrastarze, tylko napisana na pamięciach NAND.

🔍 Mit z sieci
„Wsadzę do NAS-a szybkie NVMe do gier, będzie latało.”
Fakt: konsumenckie M.2 w pracy ciągłej przegrzewa się i dławi termicznie, nie ma PLP, a po zapełnieniu cache SLC jego prędkość zapisu potrafi spaść poniżej dobrego dysku talerzowego. Do cache i pul w RAID/ZFS praktyk storage'u patrzy na dwa parametry, zanim spojrzy na jakikolwiek transfer: PLP i DWPD co najmniej 1.

↑ Spis treści​

Księga VIII. A co ja bym dzisiaj wybrał?​

Wiem, że być może przewinąłeś tu od razu ze spisu treści. W porządku — ale umówmy się co do jednego: to, co przeczytasz niżej, nie jest listą zakupów. Rekomendacji nie znajdziesz tu ani jednej. Znajdziesz opis tego, co sam zrobiłem i co bym dziś zrobił — pod mój workload, mój próg ryzyka i mój budżet. A to spora różnica, bo Twój serwer wykonuje inną pracę niż mój.

Mój serwer nie robi jednej rzeczy, więc nie kupuję jednej rodziny dysków. System i mniejsze dokumenty żyją na parze NVMe klasy NAS w RAID1 — lustrzanej parze, w której blok ma swoje alter ego, dokładnie jak w legendzie — tu wybrałem WD Red SN700: bez fajerwerków, za to z serii projektowanej do pracy ciągłej. Maszyny wirtualne stoją na parze serwerowych SSD SATA w RAID1 — tu pracuje Kingston DC600M, dokładnie z powodów opisanych w poprzedniej księdze: PLP i przewidywalna latencja, nie rekordy z wykresów. Prywatne dane leżą na dwóch talerzowcach klasy NAS w RAID1. Multimedia, pobrane pliki i inne rzeczy, których utrata zabolałaby mnie tylko wizerunkowo, mieszkają na pojedynczych dyskach — i tu przyznaję się do rozdarcia: cena ciągnie mnie w stronę Exosa, sentyment i rodowód w stronę Ultrastara. A do tego wszystkiego dochodzą dyski backupowe, które kręcą się raz na tydzień: wstają, przyjmują przyrostową kopię najważniejszych plików i projektów, po czym wracają do szafy. Nie każdy dysk w moim życiu pracuje 24/7 — i to też jest świadoma decyzja, nie przypadek.

🔍 Mit z sieci
„Backup musi być cały czas podłączony, inaczej to nie backup.”
Fakt: najcenniejsza jest ta kopia, której nie dosięgnie ransomware, przepięcie ani zmęczony admin o drugiej w nocy. Dysk odłączony od serwera przez sześć dni w tygodniu to nie beztroska. To strategia. A jeżeli pamiętasz legendę z początku tego tekstu: backup to jedyne prawdziwe zaklęcie IDDQD, jakim dysponują ziemscy magowie.

Dorzucę jeszcze dwie uwagi z własnego podwórka. Po pierwsze: mam w szufladzie IronWolfa 10 TB z 2016 roku — jedną z pierwszych dużych pojemności tej serii, którą do dziś podejrzewam o enterprise'owy rodowód po prostej linii. Przeżył wszystko, co mu zrobiłem, i to on nauczył mnie patrzeć na pochodzenie platformy zamiast na kolor naklejki. Po drugie: mój dobór zmienia się razem z architekturą. W RAID1 i przy pojedynczych dyskach sięgam po zwykłe serie NAS bez oporów. Ale w RAID5, RAID6 i w pulach ZFS na QuTS hero patrzyłbym już na półkę Pro i enterprise — nie dlatego, że „lepsze”, tylko dlatego, że odbudowa dużej macierzy to maraton, do którego nie wystawia się biegacza z parkrunu. Pięć lat temu odpowiedziałbym pewnie inaczej. Za pięć lat pewnie znowu zmienię zdanie. W tym fachu to nie jest wada.

↑ Spis treści​

Księga IX. Cholera… czy ja dobrze dobrałem swoje dyski?​

Jeżeli gdzieś między księgą V a VIII przemknęła Ci przez głowę dokładnie ta myśl — spokojnie. Właśnie po to był ten felieton. Zanim jednak otworzysz porównywarkę cen, zrób coś innego: odpowiedz sobie na kilka pytań.

Skąd wiadomo, że Twój NAS przestał być NAS-em?

• Kupiłeś go do kopii zdjęć, a dzisiaj uruchamia Dockera i maszyny wirtualne.
• Robi backup wszystkich komputerów w domu albo firmie.
• Masz snapshoty, VPN i kilku użytkowników.
• Trzymasz na nim dane, których utrata bolałaby latami.
• Zacząłeś zastanawiać się, czy firmware dysku ma znaczenie.

Jeżeli zaznaczyłeś więcej niż połowę — od dawna nie masz NAS-a. Masz serwer. I właśnie dlatego doczytałeś aż tutaj.

Pamiętam rozmowę, w której padło pytanie: „to jaki dysk jest najlepszy do NAS-a?”. Odpowiedziałem pytaniem: „a co ten NAS będzie robił?”. Po drugiej stronie zapadła cisza — i właśnie ta cisza była najlepszą odpowiedzią. Dlatego stary trik z gildii: weź kartkę papieru i wypisz wszystko, co Twój serwer będzie robił przez najbliższe pięć lat. Nie jutro. Nie w weekend. Przez pięć lat. Dopiero z tą kartką w ręku patrz na tabelę niżej.

Dla porządku zbierzmy całą tę wiedzę w jeden drogowskaz. To nie jest ranking — to mapowanie środowisk na rodziny, dokładnie w duchu całego felietonu:

Środowisko pracy	Rodziny, na które patrzy sysop	Typowa gwarancja
1–2 zatoki w domu: backup, multimedia, RAID1	WD Red Plus / Seagate IronWolf (CMR)	3 lata
4–8 zatok: VM, Docker, kilku użytkowników, RAID5/6	WD Red Pro / IronWolf Pro	5 lat
Duże pule, ZFS/QuTS hero, intensywna praca	WD Gold / Ultrastar / Exos (świadomie — patrz księga IV)	5 lat
Monitoring, rejestrator, kamery	WD Purple / Seagate SkyHawk	3 lata (wersje Pro/AI: 5)
SSD pod VM, bazy, cache w RAID/ZFS	Enterprise z PLP i DWPD ≥ 1 (np. DC600M, PM893/PM9A3)	5 lat

Masz dwie zatoki i domowe dane? Twój wiersz to ten pierwszy: para Red Plus albo IronWolf (CMR) w RAID1 — plus kopia zapasowa poza serwerem, bo RAID chroni dostępność, nie dane.

I teraz najważniejsze: jeżeli po tej lekturze dojdziesz do wniosku, że Twój obecny zestaw jest dobrany prawidłowo — to znakomicie. Nie zmieniaj niczego; być może od początku podejmowałeś świadome decyzje, tylko nikt Ci o tym nie powiedział. A jeżeli doszedłeś do wniosku, że Twój serwer przez te lata zmienił zawód, a dyski zostały ze starego etatu — to również dobra wiadomość, bo to nie znaczy, że kiedyś kupiłeś źle. To znaczy, że Twój serwer dorósł. Dyski się nie zestarzały — zestarzało się ich uzasadnienie. A to naprawia się planowo, przy okazji następnej rozbudowy, a nie w panice po jednym artykule.

↑ Spis treści​

Księga X. Kodeks starego wyjadacza​

📜 Dziesięć zasad, które zostają po lekturze

1. Najpierw workload, potem model. Nigdy odwrotnie.
2. Nie kupujesz dysku. Kupujesz jego zachowanie na następne pięć lat.
3. Firmware to charakter dysku, nie ozdobnik.
4. Benchmark trwa minutę. Workload trwa lata.
5. RAID chroni dostępność. Backup chroni dane. To nie jest to samo.
6. Enterprise nie znaczy najszybszy. Znaczy przewidywalny — w środowisku, do którego go zaprojektowano.
7. Marketing kończy się na pudełku. Karta katalogowa dopiero zaczyna rozmowę.
8. Dysk „z okazji” ma zawsze drugą historię. Sprawdź ją, zanim ona sprawdzi Ciebie.
9. W SSD do macierzy najpierw PLP i DWPD, potem cała reszta.
10. Nie istnieje najlepszy dysk. Istnieje najlepiej uzasadniona decyzja.

Największym błędem admina nie jest zresztą kupienie złego dysku. Największym błędem jest kupienie właściwego dysku z niewłaściwego powodu — bo wtedy nawet trafna decyzja niczego nas nie uczy.

A na koniec wróćmy do początku. Każdy NAS przechodzi dwa życia — i być może właśnie zrozumiałeś, że Twój już dawno zaczął drugie. Niektóre przechodzą zresztą i trzecie: stają się infrastrukturą, od której zależy codzienna praca całego domu albo firmy. Jeżeli Twój jest właśnie tam, to już wiesz, dlaczego ten tekst był o odpowiedzialności, a nie o naklejkach. Ja swoje dyski dobrałem tak, jak opisałem w księdze VIII, i wciąż nie umiem ostatecznie rozstrzygnąć jednego dylematu. Dlatego oddaję głos Wam: Ultrastar czy Exos? Jedna rodzina dysków do wszystkiego czy — jak u mnie — inny nośnik do każdego zadania? Jak wygląda Wasz serwer, jakie dyski wybraliście i dlaczego właśnie takie? A po kilku latach — zrobilibyście to samo, czy dzisiaj zbudowalibyście wszystko od nowa? Piszcie w komentarzach. Bo to jest forum — tu artykuł się nie kończy. Tu się dopiero zaczyna. A gildia przyjmuje nowych magów codziennie: wystarczy jeden post.

PS. Elvis ma się dobrze. Po ostatnim scrubbingu leci w streamingu bez jednego zająknięcia.

↑ Spis treści​

Epilog. A co z tą całą sztuczną inteligencją?​

Na sam koniec zostawiłem jeszcze jedną ciekawostkę....
Jeżeli od kilku lat śledzicie rynek NAS-ów, zapewne kojarzycie usługę DA Drive Analyzer. Soft dostępny co ciekawe tylko dla dwóch producentów serwerów NAS: QNAP i Asustor, a o firmie ULINK - nikt nie słyszał. Nie jest to zresztą przypadek. Obie firmy mają wspólne korzenie personalne, a część osób, które kiedyś rozwijały jedną markę, później współtworzyła drugą.
Idea brzmi pięknie.
Być może soft na wyłączność.
Taki eksluzywny.
Wyślij obecne metryki do chmury, a AI powie Ci co o tym sądzi.
Brzmi niemal jak szklana kula.
Tylko że gdyby taka kula naprawdę istniała, świat byłby wolny nie tylko od awarii dysków.
Przewidywalibyśmy uszkodzenia zasilaczy.
Kontrolerów SATA.
Pamięci RAM.
Płyt głównych.
Wentylatorów.
Przepięć.
A może nawet błędów popełnianych przez ludzi.
Może algorytm uwzględnia jeszcze wilgotność pomieszczenia, jakość zasilania, sposób transportu dysku, liczbę wstrząsów podczas logistyki albo to, że kurier właśnie rzucił paczką przez płot?
Oczywiście trochę ironizuję.
Ale właśnie sęk w tym,
że tu nie trzeba AI.
Dysk nie psuje się wyłącznie dlatego,
że wcześniej pokazał kilka nietypowych parametrów SMART.
Ja widzę to tak:

• Około 30% awarii to zdarzenia całkowicie nieprzewidywalne.
• Kolejne 10% to uszkodzenia z pierwszych dni życia dysku — efekt wad fabrycznych, transportu albo logistyki.
• Następne 30% to zwykłe zużycie eksploatacyjne. Dysk kończy swój żywot dokładnie wtedy, kiedy można było się tego spodziewać.
• I pozostaje mniej więcej 30% przypadków, w których faktycznie są szanse zauważyć symptomy nadchodzącej awarii i odpowiednio wcześnie zareagować.

Czy do tego potrzebuję abonamentu na sztuczną inteligencję?
Nie.
SMART, FARM, znajomości własnego środowiska i trochę rozsądku.
Jeżeli przeczytałeś dwa poprzednie felietony z tego cyklu, to już wiesz, że chyba mogę mieć rację.
Być może niektórym DA Drive Analyzer służy - oby,
I obym się mylił,
Bo jest tylko jedno słowo, które mi się ciśnie na język....
Po prostu SCAM - tak, wiem, brutalnie.
To proponuję prosty eksperyment.
Otwórzcie ticket do Western Digital.
Do Seagate.
Do Toshiba.
Zapytajcie ich inżynierów, czy używają już DA Drive Analyzera - ekskluzywnej szklanej kuli.
Ciekaw jestem co oni powiedzą.
A licho nie śpi.
Bądźcie czujni robaczki!

↑ Spis treści​

Słowniczek maga​

Każda gildia ma swój język. Ten poniżej przyda Ci się w dyskusji pod artykułem — i w każdej kolejnej księdze tego cyklu:

📖 Z gildyjnego słownika

• Scrubbing — rytuał oczyszczenia: kraina czytana jest bit po bicie, a każdy bit musi udowodnić, że nie kłamie. Po naszemu: okresowa kontrola spójności danych w macierzy lub puli — włącz ją w harmonogramie QTS/QuTS hero.
• Rebuild / resilvering — wskrzeszenie: odbudowa poległego dysku z run zapisanych na pozostałych, czyli odtworzenie zawartości wymienionego nośnika z redundancji RAID/ZFS. Rytuał udaje się tylko wtedy, gdy pozostałe dyski dożyją jego końca — dlatego gildia tak marudzi o TLER i workload.
• Snapshot — zamrożona chwila: zaklęcie pozwalające cofnąć krainę do stanu sprzed katastrofy. Po naszemu: migawka woluminu albo puli, najlepiej robiona automatycznie z harmonogramu.
• Ransomware — klątwa zamieniająca skarby w bełkot. Nie ima się kopii odłączonych od świata — i właśnie dlatego istnieje backup offline.
• Firmware — charakter dysku: mapa wgrana w silnik (księga V).
• Workload — dzień pracy dysku: to, co kraina naprawdę robi, kiedy nikt nie patrzy. Po naszemu: roczny wolumen zapisów i odczytów przewidziany przez producenta (180/300/550 TB).
• CMR / SMR — dwa sposoby układania ścieżek: obok siebie (klasycznie) albo na zakładkę jak gonty. Do macierzy: CMR. Historia gontów — księga VI.
• TLER / ERC — pakt z macierzą: dysk obiecuje, że po około siedmiu sekundach odda błąd kontrolerowi, zamiast walczyć w nieskończoność (księga V).
• Shucking — łuskanie dysków z obudów zewnętrznych (księga VI). Tanie, kuszące, bywa ryzykowne.
• FARM — kronika prawdy: metryki, które pamiętają przebieg nawet wtedy, gdy SMART twierdzi, że dysk urodził się wczoraj.
• IDDQD — u nas to zaklęcie nazywa się: backup.

↑ Spis treści​

Najczęstsze pytania (FAQ)​

Czy WD Gold i Ultrastar to ten sam dysk?

W wielu generacjach obie linie dzielą tę samą platformę sprzętową — recenzenci potwierdzili to wprost m.in. dla WD Gold 18TB (WD181KRYZ) i Ultrastara DC HC550. Różnią się firmware, kanałem sprzedaży, modelem wsparcia i pozycjonowaniem. Płacisz za decyzje inżynierów i obietnice producenta, nie za inną blachę.

Czym różni się WD Red od Red Plus i Red Pro?

To trzy poziomy środowiska pracy, nie trzy poziomy jakości. Zwykły Red to linia z zapisem SMR (180 TB/rok) — do macierzy się nie nadaje. Red Plus gwarantuje klasyczny zapis CMR, a Red Pro dokłada 7200 obr./min, czujniki drgań i workload 300 TB/rok z myślą o większych, wielozatokowych macierzach.

Czy dysk Seagate Exos nadaje się do NAS-a?

Działa i bywa świetnym wyborem cenowym — to dysk klasy centrum danych z czujnikami drgań i workloadem 550 TB/rok. Nie ma jednak NAS-owego firmware AgileArray, integracji IronWolf Health Management z QTS ani usługi Rescue, bywa też głośniejszy i bardziej prądożerny. Wybierając Exosa do NAS-a, świadomie wymieniasz te mechanizmy na wyższy workload i zwykle niższą cenę.

Czy mogę użyć WD Purple albo SkyHawk zamiast dysku NAS?

Purple i SkyHawk mają firmware strojony pod ciągły zapis z kamer monitoringu (AllFrame, ImagePerfect), a nie pod mieszany odczyt i zapis wielu użytkowników w RAID. W NAS-ie będą działać, ale ich charakter pisano pod inny scenariusz — do macierzy właściwsze są serie Red Plus/Pro i IronWolf lub wyższe. Wyjątek: NAS pracujący jako rejestrator pod QVR Surveillance (dawniej QVR Pro) — tam Purple i SkyHawk, pojedynczo lub w RAID, są dokładnie u siebie.

Czy mogę mieszać różne rodziny lub różnych producentów w jednej macierzy?

Technicznie tak — RAID nie wymaga identycznych modeli, a mieszanie serii produkcyjnych bywa wręcz zaletą (mniejsze ryzyko wspólnej wady partii). Rozsądnie jest jednak trzymać jedną klasę: wszystkie dyski z TLER/ERC, o zbliżonych obrotach i workloadzie, i nigdy nie mieszać SMR z CMR w jednej puli.

A co z dyskami Toshiba do NAS-a?

Obowiązują dokładnie te same mechanizmy: seria N300 to odpowiednik klasy NAS (Red Plus/IronWolf), a seria MG to enterprise (odpowiednik Gold/Exos). Zasady doboru — workload, CMR, TLER/CCTL, czujniki drgań — czyta się z kart katalogowych identycznie jak u WD i Seagate.

Jaki dysk do małego, dwuzatokowego NAS-a w domu?

Do RAID1 w domowym serwerze naturalnym wyborem są WD Red Plus albo Seagate IronWolf w wersji CMR — czyli dolny wiersz drogowskazu z księgi IX. Ważniejsze od konkretnego modelu jest jednak to, żeby obok macierzy istniał backup: RAID1 chroni dostępność, nie dane.

Jak sprawdzić, czy „nowy” dysk nie jest używany?

Porównaj SMART z metrykami FARM (w dyskach Seagate), sprawdź datę produkcji, zweryfikuj numer seryjny i status gwarancji u producenta oraz kupuj w autoryzowanej dystrybucji. Uwaga: znane są przypadki fałszowania również FARM, więc pewność daje przede wszystkim wiarygodny kanał zakupu.

Czy TLER/ERC naprawdę ma znaczenie w RAID?

Tak. Dysk z TLER/ERC po ok. 7 sekundach oddaje obsługę błędu kontrolerowi macierzy, która odtwarza dane z redundancji. Dysk desktopowy potrafi ponawiać próby odczytu tak długo, że kontroler uzna go za martwy i wyrzuci z macierzy — mimo że mechanicznie jest sprawny.

Czy Samsung EVO nadaje się do NAS-a jako pula lub cache?

Do lekkich zastosowań zadziała, ale nie ma pełnego, kondensatorowego PLP ani wytrzymałości klasy serwerowej, a pod ciągłym zapisem po wyczerpaniu cache SLC mocno zwalnia. Do RAID/ZFS i cache w serwerze bezpieczniejsze są SSD enterprise z PLP i DWPD ≥ 1 (np. Kingston DC600M, Samsung PM893/PM9A3 z linii Samsung Semiconductor).

Czy dyski wyjęte z obudów zewnętrznych (shucked) można używać w NAS?

Technicznie często tak — bywają zbudowane na platformach klasy NAS/enterprise. Trzeba jednak liczyć się z brakiem gwarancji detalicznej i wsparcia firmware (status OEM), ciekawostką pinu 3,3 V (Power Disable), nieznaną historią egzemplarza i lokalnymi różnicami w polityce zwrotów. Do serwera z ważnymi danymi kupuje się historię dysku, nie tylko jego cenę.

↑ Spis treści​

Źródła​

1. podziękowania dla chłopaków z Seagate tych obecnych i tych którzy odeszli oraz dla WD-HGDT!
2. podziękowania dla inżynierów, architektow z central obydwu firm
3. — poufne —————————————————————————
4. w oparciu o własną wiedzę
5. w oparciu o własny program i wypracowane schematy diagnostyczne
6. — poufne —————————————————————————
7. — tajemnica poliszynela ——————[]
8. „WD Green HDDs and excessive interrupts” (IntelliPark, Load Cycle Count, wdidle3/idle3-tools) — hamy.io
9. TechRadar (Anton Shilov), recenzja WD Gold 18TB (WD181KRYZ) — ta sama platforma co Ultrastar DC HC550, „slightly different firmware” — techradar.com
10. Seagate — dokumentacja produktowa IronWolf / IronWolf Pro (AgileArray, IHM, Rescue, workload ratings) — seagate.com
11. Western Digital, oficjalna baza wiedzy — „Firmware controls the behavior of a drive”; polityka aktualizacji firmware — support-en.wd.com
12. Rossmann Repair Group — parametry adaptacyjne, obszar serwisowy i ROM jako „tożsamość” dysku — rossmanngroup.com
13. Wikipedia — „Error recovery control” (TLER / ERC / CCTL) — en.wikipedia.org
14. Backblaze Blog — „Farming hard drives” (kryzys tajlandzki 2011, shucking w Costco/Best Buy, 5,5 PB) — backblaze.com
15. Blocks & Files (Chris Mellor, 14.04.2020) — „Western Digital admits 2TB–6TB WD Red NAS drives use shingled magnetic recording” — blocksandfiles.com
16. Tom's Hardware — oficjalne potwierdzenie WD: „WD Red 2TB–6TB drives are device-managed SMR” — tomshardware.com
17. Bursor & Fisher, P.A. — ugoda Malone i in. v. Western Digital (N.D. Cal., zatw. 22.12.2021, łączna wartość ponad 5,7 mln USD, ok. 56 USD/roszczenie) — bursor.com
18. Backblaze — „Drive Stats for 2024” (Andy Klein, 11.02.2025) — AFR 1,57% przy 305 180 dyskach — backblaze.com
19. HardForum — dokumentacja społeczności: white label WD80EMAZ vs WD80EFAX (identyczne firmware, 7 s TLER) — hardforum.com
20. Heise online (seria od 01.2025) — używane dyski Seagate Exos sprzedawane jako nowe; FARM ujawnia realny przebieg; ślad farm Chia — heise.de
21. Blocks & Files (25.02.2025) — oświadczenie Seagate: dyski „wskazywały zero godzin, a testy wykazały średnio 25 000 godzin pracy” — blocksandfiles.com
22. Forum guru3D — „Got 6 Samsung 870 EVO — 100% failure rate” (feralne partie, lawinowe bad blocki) — forums.guru3d.com
23. Tom's Hardware — Samsung 990 Pro: degradacja „zdrowia” i firmware 1B2QJXD7; „S.M.A.R.T. values are not reset” — tomshardware.com
24. — poufne —————————————————————————

BONUS​

Logi z QNAPa i aktualne czytniki dysków sprawdzicie uruchamiając Live Demo:
StorageDiagLV Workbench w/ Silas Doctor Utilities
(Naprawdę więcej nić Wam nie trzeba)

ZAGADKA
Obiekt: Dysk enterprise 9 lat, brak bad sectorów,

Model:     Seagate ST10000NM0086-2AA101
Serial:    ZA208M1D
Firmware:  SN02
Vendor:    Seagate
Power-on:  4498 h (head-flying 79 035 h) ⚠ counter reset/wrap suspected
Type:      Enterprise
Capacity:  9.10 TB
Rotation:  7200 RPM
Temp:      32°C
Interface: HDD
Enc/Slot:  Enc 0 · Slot 13 · /dev/sde
Bay:       3.5" SATA HDD 7
Device:    DEMO_QTS_SINGLE (TVS-h1288X)
Health:    CRITICAL
HCL:       Enterprise Exos X10 · HDD · SATA 6Gb/s (SATA III) · 352 NAS models

ID   Attribute                             Cur Worst  Thr            Raw
────────────────────────────────────────────────────────────────────────
1    Raw_Read_Error_Rate                    79    64   44       79399756
3    Spin_Up_Time                           91    91    0              0
4    Start_Stop_Count                      100   100   20            194
5    Retired_Block_Count                   100   100   10            814 ⛔
7    Seek_Error_Rate                        87    60   45      557153290
9    Power-On_Hours                         95    11    0        4,498 h
10   Spin_Retry_Count                      100   100   97              0
12   Power_Cycle_Count                     100   100   20            142
184  End-to-End_Error                      100   100   99              0
187  Reported_Uncorrect_Error              100   100    0              0
188  Command_Timeout                       100   100    0              0
189  High_Fly_Writes                        43    43    0             57
190  Airflow_Temperature_Cel                68    47   40          32 °C
191  G-Sense_Error_Rate                      1     1    0         251853
192  Power-Off_Retract_Count               100   100    0            339
193  Load_Cycle_Count                       42    42    0         116572
194  Temperature_Celsius                    32    53    0             32
195  ECC_On-The-Fly_Error                   79    64    0       79399756
197  Current_Pending_Sector                100   100    0              0
198  Uncorrectable_Sector_Count            100   100    0              0
199  SATA_R-Error_Count                    200   200    0              0
200  Multi_Zone_Error_Rate                 100   100    1              0
240  Head_Flying_Hours                     100   253    0       79,035 h
241  Total_LBA_Written                     100   253    0 85.53 TB (77.79 TiB)
242  Total_LBA_Read                        100   253    0 333.18 TB (303.03 TiB)

Czy po 9 latach tego dysku,
przekręconym liczniku,
potrzebny mi werdykt AI?
Nie, potrzebny mi nowy dysk!